“De kwaliteit van de jeugdzorg staat voorop, kind en gezin staan centraal.” Dit doen we binnen het bestaande budget.

Een noodzakelijke omslag in de jeugdhulp

De groei van de jeugdhulpuitgaven is financieel niet houdbaar. Oplopende tekorten in 2026 en naar verwachting ook in 2027 vinden we onacceptabel en ook niet nodig. We gaan de tekorten aanpakken. In de wetenschap dat dit niet eenvoudig gaat zijn en ook weerstand op zal roepen.

Dit vraagt om een fundamentele omslag in hoe we naar jeugdhulp kijken en deze inzetten. Zo vraagt niet iedere hulpvraag om professionele jeugdhulp. Opvoeden, opgroeien en omgaan met tegenslagen en beperkingen horen bij het leven. Dit betekent een herziening van ons beleid op normaliseren en een andere opdracht aan zowel de interne organisatie als aan onze partners. We gaan veel vaker nee zeggen en we beginnen daar vandaag mee. In 2027 zien we daar de eerste effecten van.

Een belangrijk uitgangspunt is dat we van de kracht van de jeugdige, het gezin en de sociale basis uitgaan. Waarbij we bij een hulpvraag eerst kijken naar wat de jeugdige en het gezin zelf kunnen en welke steun beschikbaar is in hun eigen netwerk, op school, bij sport en in de buurt.

We investeren in een sterke sociale basis en preventie, zodat inwoners waar mogelijk zelf of met hun omgeving oplossingen kunnen vinden. Uiteraard blijft voor jeugdigen en gezinnen met zwaardere of complexe problematiek passende en effectieve jeugdhulp beschikbaar.

Daarbij willen we af van onnodige medicalisering en van een aanpak waarin een hulpvraag automatisch leidt tot een individueel zorgproduct. En heeft de hulp die wordt ingezet een duidelijk doel en perspectief op afbouw en uitstroom.

1. Voorkomen van (onnodig zware) jeugdhulp

“We zetten de komende jaren in op het versterken van vroegtijdige hulp en investeren in preventie. Zo hopen we verdere escalatie van problemen te voorkomen en de druk op gespecialiseerde jeugdhulp verminderen.”

Door problemen bij jeugdigen en gezinnen eerder te signaleren en passende ondersteuning te bieden, willen we voorkomen dat problemen verergeren en zwaardere zorg nodig is. We kijken daarbij naar de jeugdige en de gezinssituatie, omdat deze elkaar sterk beïnvloeden. Het jeugdteam biedt vanuit deze brede blik passende hulp en ondersteuning, ook bij complexe hulpvragen.

2. Samenwerking

“Door als sociaal team en jeugdteam goed samen te werken met onze maatschappelijke partners willen we onnodige verwijzing naar zware zorgtrajecten voorkomen.”

We versterken de samenwerking met het onderwijs, een plek waar problemen zich vaak al vroeg manifesteren en waarbij eenieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid handelt en we elkaar aanvullen waar dat nodig is. Door hierin goed samen te werken, kunnen we signalen tijdig oppakken en waar mogelijk zwaardere zorg voorkomen.

Veel verwijzingen naar jeugdhulp worden gedaan door huisartsen en gecertificeerde instellingen. Met beide groepen verwijzers gaan we in gesprek om goede afspraken te maken over de reikwijdte en inzet van de jeugdhulp. In eerste instantie gericht op het voorkomen van jeugdhulp, maar ook op de inzet van ‘zo licht mogelijke en zo zwaar als noodzakelijke’ jeugdhulp.

“Ervaringen van Rijswijkse jongeren nemen we daar bij serieus. Jongeren en ervaringsdeskundigen praten mee over de verbetering van hulp en zorg.”

We vinden het belangrijk om te horen welke ervaringen jeugdigen hebben met jeugdhulp, maar ook hoe zij het opgroeien in onze stad ervaren. Wat kan er beter? Wat sluit beter aan op hun behoeften? Dit doen we onder andere met Jong Doet Mee, de Oudersraad en een ervaringsdeskundige bij ons Jeugdteam

3. Onderwijs en Jeugdhulp

“We willen onder andere in goede samenwerking met ouders, het onderwijs en organisaties die preventief te werk gaan, voorkomen dat kinderen in de jeugdzorg terechtkomen.”

Ondersteuningsvragen van kinderen en jongeren worden vaak vroeg zichtbaar op school of in de kinderopvang. Passende ondersteuning is vervolgens niet altijd tijdig en in samenhang beschikbaar. Daardoor kan ondersteuning te laat, te individueel of los van de situatie thuis en op school worden georganiseerd.

Goede ondersteuning betekent voor ons ook dat we niet onnodig overnemen wat kinderen, ouders en hun omgeving zelf kunnen. Juist door ruimte te laten om zelf oplossingen te vinden, versterken we het lerend vermogen en de eigenwaarde.

We bieden ondersteuning zo vroeg mogelijk, dichtbij en in samenhang. Daarbij versterken we de omgeving waarin kinderen opgroeien en leren en benutten we wat daar al aanwezig is. Ondersteuning wordt collectief georganiseerd waar dat passend is en individueel of specialistisch wanneer dat nodig is. Voor kinderen die jeugdhulp nodig hebben, werken we samen met het onderwijs aan continuïteit in ontwikkeling en onderwijs en aan een passende plek zo dicht mogelijk bij huis. 

We werken daarom aan een herkenbare en samenhangende ondersteuningsstructuur voor het primair onderwijs, speciaal basisonderwijs, voortgezet onderwijs en gespecialiseerd onderwijs en, waar relevant, voor de kinderopvang en het jonge kind. De school is daarin een belangrijke vindplaats en leefomgeving. Een goede verbinding met ouders, het lokale team, samenwerkingsverbanden, jeugdhulpaanbieders en de omgeving van het kind blijft noodzakelijk.

Inhoud en kwaliteit zijn leidend en financiële houdbaarheid is een randvoorwaarde. We richten ons daarom op het slimmer ordenen, verbinden en inzetten van bestaande ondersteuning. Alleen waar vanuit een concrete behoefte blijkt dat dit nodig is, organiseren we aanvullende ondersteuning.

4. Kostenbeheersing

“Door de stijgende kosten voor jeugdhulp wordt op landelijk, regionaal en lokaal niveau actie ondernomen om die kosten terug te dringen.”

Wij hebben als gemeente de wettelijke verantwoordelijkheid om passende jeugdhulp beschikbaar te stellen voor kinderen en gezinnen die deze ondersteuning nodig hebben. Tegelijkertijd zijn wij verantwoordelijk voor een gezonde en sluitende begroting. Dat vraagt om scherpe keuzes, iedere euro kan maar één keer worden uitgegeven. 

Om de kosten van jeugdhulp betaalbaar te houden, is een kritische houding op het toekennen en verlengen van jeugdhulp noodzakelijk. We willen dat de beschikbare middelen ingezet worden voor jeugdhulp aan jongeren die dit het hardst nodig hebben en die ondersteund worden in het behalen van de gewenste resultaten, zodat zorg kan worden afgebouwd. Daarom is het belangrijk het gesprek te (blijven) voeren met gecertificeerde instellingen en huisartsen als wettelijke verwijzers.

Onze insteek is gericht op een efficiënte aanpak, zonder aan kwaliteit in te boeten.

Daar waar mogelijk gaan we de procedures en werkwijzen eenvoudiger en sneller maken. Dat is goed voor inwoners en professionals. Maar ook voor onze eigen organisatie.

5. Huiselijk geweld en voorkoming femicide

“Veiligheid achter de eigen voordeur en op straat is cruciaal om in vrijheid op te groeien.”

“Wij zetten ons daarom in voor een krachtig lokaal beleid tegen femicide.”

Wij zetten ons in voor een krachtig lokaal beleid tegen huiselijk geweld, zowel tegen vrouwen, kinderen als mannen. Zonder daarbij enig onderscheid te maken in de persoon en zijn of haar achtergrond. Daarvoor is nauwe samenwerking tussen politie, hulpverlening en maatschappelijke organisaties nodig, betere signalering van misstanden (bij voorkeur in een zo vroeg mogelijk stadium) en opvolging bij meldingen van huiselijk geweld en structurele aandacht voor bewustwording en preventie.

“Geweld achter de voordeur pakken we hard aan.”

Ouderenmishandeling is een verborgen probleem met grote gevolgen. Ongeveer één op de twintig ouderen krijgt hiermee te maken (Trimbos Instituut). In onze gemeente is 20 % van de inwoners 65 jaar of ouder; in sommige wijken ligt dit aandeel rond de 27%. 

Ouderenmishandeling kan verschillende vormen aannemen, zoals lichamelijke of psychische mishandeling, financiële uitbuiting of mishandeling als gevolg van overbelaste mantelzorg. Omdat signalen niet altijd direct zichtbaar zijn maar kunnen worden herkend, is het van belang om ook in 2027 in te zetten op deskundigheidsbevordering, signalering, bewustwording en het bespreekbaar maken van ouderenmishandeling.

1. Voorkomen van (onnodig zware) jeugdhulp

• We vinden dat alledaagse opgroei- en opvoedvragen vaker in de eigen omgeving kunnen worden opgepakt. We gaan daarom eerder met ouders in gesprek over wat nodig is en wat zij zelf, met hun netwerk en de omgeving, kunnen organiseren. Niet iedere hulpvraag leidt daarmee automatisch tot jeugdhulp.

• Versterken lokale teams: ook Rijswijk zorgt voor een 'stevig', multidisciplinair team dat laagdrempelig hulp en triage kan bieden. 

• Er komen landelijke criteria en wetgeving om scherper te definiëren wat wel en niet onder de Jeugdwet valt, om zo de druk op het systeem te verminderen. Ook in Rijswijk voeren we die veranderingen door. In afwachting van die nieuwe wet ‘Reikwijdte Jeugdhulp’ kijken we alvast kritisch naar de toekenningen en verlengingen van jeugdhulp, zetten we meer in op collectieve voorzieningen in plaats van individuele en werken we intensiever samen met huisartsen, gecertificeerde instellingen en andere verwijzers.

• Betere samenwerking met het onderwijs: zorg en school worden beter op elkaar aangesloten zodat problemen sneller in de klas worden gesignaleerd en aangepakt. Daarvoor zetten we het project Onderwijs-Jeugdhulp voort.

• We versterken de sociale en pedagogische basis in de wijk om ook de leefomgeving van jeugdigen te verbeteren. We onderzoeken de mogelijkheden om de zogenaamde 'steunstructuren’ rond gezinnen verder te versterken.

• Zo thuis mogelijk opgroeien: Residentiële (gesloten) zorg wordt zoveel mogelijk afgebouwd; uithuisgeplaatste kinderen moeten vaker in gezinshuizen of kleinschalige woonvormen terecht kunnen.

• Eind 2028 moeten we voorbereid zijn op het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Daarvoor zetten we in 2027 de nodige stappen. 

• We maken werk van jongerenhuisvesting voor de periode na verblijf in een instelling, door het aantal uitstroomplekken zo mogelijk te vergroten en alternatieve woonvormen te zoeken.

• We voeren een onderzoek uit naar de mogelijkheid om ook in Rijswijk een gezinshuis te vestigen. 

2. Samenwerking

• We ronden in 2027 de regionale inkoopstrategie af, waardoor we vanaf 1 januari 2028 beter kunnen sturen op kostenbeheersing via de inkoop van jeugdhulp.

• We geven uitvoering aan de motie ‘Beschermende factoren van kind en omgeving’ door sociale binding en zingeving nadrukkelijk te betrekken bij de uitvoering van onze preventieve jeugdaanpak. 

• We zetten de inzet van ervaringsdeskundigen voort, zoals Jong Doet Mee, de Oudersraad en een ervaringsdeskundige bij ons Jeugdteam. We verkennen de verdere mogelijkheden om jongeren structureel een stem te geven bij de totstandkoming en uitvoering van ons lokaal beleid.

• We bereiden onze jeugdigen voor op de stap naar volwassenheid, ook qua huisvesting. Daarvoor hebben we al een 18-/18+ aanpak, die gaan we verder verbeteren samen met onze maatschappelijke partners.  

3. Onderwijs en Jeugdhulp

• We werken de aanpak voor schoolnabije en collectieve ondersteuning verder uit en starten deze op drie basisscholen, verdeeld over de drie Rijswijkse schoolbesturen. Per school sluiten we aan bij de ondersteuningsvragen en bij wat al goed werkt. Deze aanpak is geen uitbreiding van individuele jeugdhulp op school, maar een proeftuin voor ondersteuning die eerder, collectiever en meer in samenhang wordt georganiseerd. 

• We brengen veelvoorkomende ondersteuningsvragen en het bestaande aanbod beter in beeld. Samen met scholen en partners bepalen we welke ondersteuning behoort tot de pedagogische basis, de basisondersteuning van de school, het schoolmaatschappelijk werk, het lokale team, collectieve jeugdhulp of individuele specialistische jeugdhulp. Daarbij betrekken we ook de aansluiting op de kinderopvang en de ondersteuning van het jonge kind. 

• We versterken de ondersteuningsstructuur rond scholen. We maken duidelijkere afspraken over rollen, verantwoordelijkheden en de route van een eerste signaal naar passende ondersteuning. Hierdoor weten kinderen, ouders en professionals sneller waar zij terechtkunnen en voorkomen we onnodige doorverwijzingen. 

• We verbeteren de lokale en regionale samenwerking rond het voortgezet onderwijs. Met scholen, samenwerkingsverbanden, jeugdhulpaanbieders en omliggende gemeenten maken we afspraken over tijdige ondersteuning, onderwijscontinuïteit en verantwoordelijkheden wanneer een leerling buiten de gemeente woont. 

• We ontwikkelen een monitor Onderwijs-Jeugdhulp. Binnen de regels voor privacy brengen we patronen in ondersteuningsvragen, het gebruik van jeugdhulp, doorlooptijden, bereik, ervaringen en kosten beter in beeld. De uitkomsten gebruiken we om de aanpak bij te sturen. 

• We verbinden de inhoudelijke keuzes met bekostiging, contractering, eigenaarschap en besluitvorming. Daarbij leggen we de verbinding met het Integraal Uitvoeringsprogramma Jeugd en Gezin, het stevige lokale team en Rijswijk Samen Dichtbij.

4. Kostenbeheersing

• We actualiseren het lokale Uitvoeringsprogramma Kostenbeheersing Jeugd 2024-2028. Daarbij vullen we de al genomen maatregelen aan met maatregelen zoals het verduidelijken van de reikwijdte van de Jeugdwet, het niet meer of anders organiseren van opvoedondersteuning (normaliseren) of aan het onderwijs verbonden voorzieningen. Daar waar nodig passen we onze werkprocessen en beleid aan. 

• We kunnen leren van andere gemeenten en zullen daar goede voorbeelden en ervaringen van overnemen.

• Verminderen administratieve lasten: we implementeren de landelijke standaarden voor de inkoop en verantwoording van jeugdzorg, zodat professionals meer tijd hebben voor de cliënt. 

5. Huiselijk geweld en aanpak femicide

• We continueren de lokale aanpak op femicide, door onder andere te zorgen voor jaarlijks budget in de begroting om campagnes rondom Orange the World en kindermishandeling te kunnen uitdragen in onze stad.

• We geven ruimte aan de komst van een Oranje Huis voor de opvang van slachtoffers van huiselijk geweld en mensenhandel. Het Oranje Huis biedt een veilige verblijfplek en begeleidt slachtoffers bij het herstellen van veiligheid en het opbouwen van een zelfstandig bestaan.

• We borgen de inzet van aandachtsfunctionarissen bij de gemeente in het sociale en maatschappelijke domein. 

• De versterking van de (keten)samenwerking tussen politie, hulpverlening en maatschappelijke organisaties, met betere signalering en opvolging bij meldingen van huiselijk geweld in de lokale zorg en veiligheidskamer.

• We bieden actief de inzet van zelfhulpgroep (Carrouselgroep Reclassering Nederland) en forensische zorg-/behandeltrajecten van De Waag en Fivoor) aan.

• De aandachtsfunctionaris ouderenmishandeling sluit op verzoek aan bij het weekoverleg van eerstelijnszorgverleners binnen het Ouderennetwerk Rijswijk en fungeert tevens als contact met het Steunpunt. En op 15 juni, de Internationale Dag tegen Ouderenmishandeling, zetten we extra in op bewustwording onder inwoners en op het herkennen en aanpakken van signalen van huiselijk geweld.